زخم‌هایی که گل می‌دهند: روایت هنری از پذیرش و تغییر

محمدحسین افشاری |
در جهانی که استانداردهای زیبایی هر روز سخت‌تر، غیرواقعی‌تر و دست‌نیافتنی‌تر می‌شوند، زندگی بسیاری از افراد به میدان نبردی خاموش تبدیل شده است. مارتینا مایا کالن یکی از همان انسان‌هایی است که سال‌ها درگیر اختلال خوردن و فشار ناشی از نگاه قضاوت‌گر جامعه بوده. تجربه‌ی شخصی او صرفا روایت یک فرد نیست؛ بلکه پرده‌ای از یک بحران اجتماعی گسترده را کنار می‌زند؛ بحرانی که هزاران نفر در سکوت با آن دست و پنجه نرم می‌کنند.
نقطه‌ی عطف زندگی مارتینا زمانی رقم خورد که تصمیم گرفت از این سکوت عبور کند و تجربه‌ی رنج خود را به ابزاری برای تغییر اجتماعی بدل سازد. او از هنر به‌ویژه مجسمه‌سازی در پیوند آن با دانشش در حوزه تحلیل و حل تعارض به عنوان ابزار نوآوری اجتماعی استفاده کرد.
اولین پروژه‌ی بزرگ او یک مجسمه‌ی تعاملی عظیم بود؛ اثری که نگاه بیننده را درگیر می‌کرد و او را به مشارکت فعال دعوت می‌نمود. درون این سازه، فضای سنگین و خفه‌کننده‌ی زندگی فرد مبتلا به اختلال خوردن بازنمایی شده بود: ترازوهایی که کف را پوشانده بودند، دیوارهایی از نوارهای اندازه‌گیری و تصاویر غذا همراه با کالری‌شان، و سیاهی کیسه‌های زباله که حس انزوا و بی‌ارزشی را القا می‌کرد. اما بیرون مجسمه نقطه‌ی مقابل بود؛ چرا که بازدیدکنندگان می‌توانستند پیام‌های خوددوستی و پذیرش بدن را روی دیوار سفید بنویسند. این تضاد، اثر را از یک شیء هنری به یک تجربه‌ی جمعی و یک گفت‌وگوی اجتماعی تبدیل کرد.
مارتینا به همین نقطه بسنده نکرد. او در یک اجرای زنده، بدنش را بوم نقاشی کرد. کلمات تلخی که سال‌ها درباره‌ی ظاهرش شنیده بود یا به خودش نسبت داده بود، روی بدنش نوشته شد. سپس از حاضران خواست به این روایت اضافه کنند. این حرکت ساده اما پرقدرت، ترکیبی از آسیب‌پذیری، شجاعت و دعوت به همدلی بود. همکاری او با «انجمن ملی اختلالات خوردن» و انتشار این اجرا در رسانه‌های مطرح جهانی مانند Yahoo News و Cosmopolitan، پیامش را از یک سالن اجرا به یک جریان جهانی رساند.
از دل این تجربه‌ها، کمپین Love Your Vessel متولد شد؛ جنبشی جهانی برای ترویج پذیرش بدن و مقابله با استانداردهای غیرواقعی زیبایی. این حرکت نشان داد نوآوری اجتماعی زمانی پایدار می‌شود که از سطح فردی عبور کند و به دغدغه‌ی جمعی بدل گردد.
حتی در دوران همه‌گیری کرونا، مارتینا مسیرش را متوقف نکرد. او یک گالری آنلاین راه‌اندازی کرد که در ۴۸ ساعت نخست، بازدیدکنندگانی از شش قاره داشت. بعدها نیز نمایشگاه مجازی بین‌المللی زنان را برگزار کرد که در آن زنان از ۱۸ کشور روایت‌های اجتماعی خود را بازگو کردند. این اقدامات نشان داد که هنر فراتر از مرزهای جغرافیایی است و می‌تواند بستری برای اتحاد و همبستگی جهانی باشد.
سخنرانی مارتینا یک نمونه بارز از نوآوری اجتماعی از مسیر هنر و ادبیات است چرا که داستان او پلی است میان تجربه فردی و دغدغه جمعی؛ از طرفی دیگر با استفاده از هنر مفاهیم پیچیده برای عموم افراد ملموس می‌گردد و فضایی تعاملی برای مشارکت فعال افراد شکل می‌گیرد؛ همچنین آغازگر یک جنبش پایدار و تغییر در نگرش افراد می‌شود.
در نگاه مارتینا، هنر فقط برای زیبایی‌شناسی نیست. همان‌طور که آثار تاریخی چون هیروگلیف‌ها یا اهرام مصر، لحظات مهم تاریخ را ثبت کرده‌اند، امروز هم می‌توان از هنر برای ثبت و ساختن تغییرات اجتماعی بهره گرفت. زخم‌های او شاید دردناک بوده‌اند، اما از دل همین زخم‌ها گل‌هایی روییده‌اند که نه‌تنها برای خودش بلکه برای هزاران انسان دیگر امید و الهام به ارمغان آورده‌اند.
برگرفته از سخنرانی:
The Transformative Power of the Arts for Social Change|Martina Maya-Callen