بیتا نوتاش |
پروژه NEMESIS با هدف ایجاد یک مدل آموزشی نوآورانه برای تقویت مهارتهای نوآوری اجتماعی در دانشآموزان مدارس ابتدایی و متوسطه، از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ با حمایت اتحادیه اروپا اجرا شد. این پروژه با تمرکز بر یادگیری مشارکتی، عدالت اجتماعی و توسعه شایستگیهای شهروندی، سعی دارد آموزش را به ابزاری برای توانمندسازی نسل آینده تبدیل کند.
در قلب این مدل آموزشی، ایده «یادگیری از طریق کنش اجتماعی» قرار دارد. به جای تمرکز صرف بر انتقال دانش، NEMESIS بر درگیر کردن دانشآموزان با مسائل واقعی اجتماعی تأکید میکند. در این راستا، پروژه از روشهایی مانند «آزمایشگاههای همآفرینی» (Co-creation Labs)
بهره میگیرد که در آنها به دانشآموزان، معلمان، خانوادهها و افراد جامعه از جمله کارآفرینان اجتماعی به شکل مشترک در طراحی و اجرای پروژههای اجتماعی شرکت میکنند.
یکی از ویژگیهای برجسته این پروژه، تأکید آن بر «شایستگیهای کلیدی برای نوآوری اجتماعی» است. این شایستگیها شامل همدلی، تفکر انتقادی، مسئولیتپذیری اجتماعی، کار تیمی، خلاقیت و مهارت حل مسئله است. در همین راستا، چارچوب یادگیری نوآوری اجتماعی (SILF) طراحی شد تا مدارس بتوانند براساس آن، آموزش این مهارتها را در برنامههای درسی خود بگنجانند.
اجرای پروژه در کشورهای مختلف
مدارس متعددی در کشورهای یونان، اسپانیا، انگلستان، فرانسه و پرتغال در این برنامه شرکت کردند. هر مدرسه با توجه به شرایط نیازهای خود پروژههایی مستقل طراحی نمود.
•در مدرسه Roughwood در انگلستان، دانشآموزان با مشارکت والدین و معلمان پروژههایی درباره سلامت روان، بازیافت و رفاه اجتماعی طراحی و اجرا کردند.
•در مدرسه Los Albares در اسپانیا، دانشآموزان به طراحی مجدد زمین بازی مدرسه پرداختند، تا فضایی ایمنتر و مشارکتیتر برای خود و دیگران ایجاد کنند.
همچنین مجموعهای از منابع آموزشی باز (OER)، دورههای آموزشی آنلاین (MOOC) برای معلمان و بازیهای آموزشی دیجیتال تولید شده تا یادگیری درباره نوآوری اجتماعی را ساده و تعاملی شود. این منابع از طریق پلتفرم آنلاین پروژه در دسترس عموم قرار دارند.
در نهایت، دستاورد اصلی پروژه NEMESIS نشان دادن این واقعیت است که کودکان و نوجوانان نه تنها قادر به درک مسائل اجتماعیاند، بلکه میتوانند در حل آنها نقش فعال ایفا کنند، به شرطی که آموزش بهدرستی آنها را در مسیر تفکر انتقادی، همکاری و خلاقیت هدایت کند. این پروژه گامی مهم در راستای بازاندیشی آموزش سنتی و تطبیق آن با نیازهای اجتماعی قرن ۲۱ است.
نمونه اول: پروژه چالش زمین بازی
پروژه «چالش زمین بازی» در مدرسه Los Albares، نمونهای موفق از اجرای مدل NEMESIS است. هدف، استفاده بهتر از حیاط مدرسه و ایجاد فضایی مشارکتی بود.
در این فرآیند، تمام ۱۶ کلاس مدرسه در ایدهپردازی شرکت کردند. نمایندگان دانشآموزان، والدین، معلمان و اعضای شورای شهر در جلسات مشترک تصمیمگیری حضور داشتند. حاصل این همکاری، طراحی فضایی چندبخشی شامل باغ سبزیجات ارگانیک، زمین بازی با لاستیکهای بازیافتی، مسیر دویدن، و گوشهای برای آموزش ریاضی بود.
با وجود وقفه ناشی از دوران قرنطینه، با بازگشایی مدارس پروژه از سر گرفته شد و مشارکت گستردهی خانوادهها و معلمان، آن را به تجربهای مشترک و ماندگار تبدیل کرد.
این پروژه نتایج مهمی در پی داشت؛ از جمله تقویت مهارتهای همکاری، خلاقیت، مسئولیتپذیری و افزایش حس تعلق دانشآموزان به مدرسه. همچنین، مشارکت فراگیر معلمان، حتی معلمان دروس غیرمرتبط، نشان از نهادینه شدن این رویکرد در ساختار مدرسه داشت.
نمونه دوم: پروژه «Let Me Tell You a Story II» در یونان
در مدرسه بینفرهنگی Eleftherio-Kordelio در تسالونیکی، ۴۸ دانشآموز به همراه دو معلم (Kiriaki Zervou و Artemis Kefalidou) مشارکت خود را پروژه آموزشی NEMESIS ادامه دادند. هدف، کاهش احساس تنهایی و انزوا در میان افراد آسیبپذیر از جمله بیماران بستری گرفته تا سالمندان و نابینایان بود.
دانشآموزان با همراهی خانوادهها و جامعه، داستانهای واقعی یا تخیلی دربارهی احساساتی چون امید، ترس و دلتنگی نوشتند و آنها را برای دیگران میخواندند. از دل این پروژه، ایدهی نمادین «نیمکت دوستی» (Friendship Bench) شکل گرفت؛ نیمکتی که در مدارس، بیمارستانها و خانههای سالمندان نصب شد تا فضایی برای گفتوگو، شنیدن و همدلی ایجاد کند.
